Wierzytelności nieściagalne a koszty uzyskania przychodu w CIT

Prowadzenie działalności gospodarczej nierzadko niesie ze sobą, oprócz korzyści finansowych, także niebagatelną ilość ryzyk.

Nie bez znaczenia dla każdej osoby prawnej stają się niespłacone należności kontrahentów. Do jakich zatem konsekwencji na gruncie przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych prowadzi sytuacja, w której przedsiębiorstwo staje w obliczu wierzytelności, które nie zostały uregulowane i brak jest powodzenia na ich spłatę w przyszłości? Kiedy zaistnieje możliwość zarachowania takiej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, a w jakiej sytuacji czynność taka będzie niemożliwa?

Analiza obowiązujących przepisów prawa wykazuje, że ustawodawca uregulował szczegółowo kwestie rozliczania wierzytelności, uznawanych jako nieściągalne.

Na kanwie przepisów o CIT, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy, nie uznaje się za koszty uzyskania przychodu, wierzytelności odpisanych jako nieściągalne. Kosztem uzyskania przychodu są jednak wierzytelności nieściągalne, które:

a) zostały uprzednio zarachowane na podstawie art. 14, jako przychody należne i

b) ich nieściągalność została udokumentowana.

Warunki te muszą zostać spełnione kumulatywnie. Możliwość zaliczenia wierzytelności nieściągalnych jako koszty uzyskania przychodu, uzależniona jest, jak wskazano powyżej, od należytego udokumentowania nieściągalności, przez co ustawodawca rozumie:

a) postanowienie o nieściągalności, uznane przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo

b) postanowienie sądu o:

    • oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, obejmującej likwidację majątku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, lub
    • umorzenie postępowania upadłościowego, obejmującego likwidację majątku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, lubukończenie postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, albo

c) protokół sporządzony przez podatnika, stwierdzający, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe bądź wyższe od tej kwoty.

Podatnik nie ma zatem szansy zaliczenia nieściągalnych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, np. w sytuacji, gdy należność jest następstwem zawartej między podmiotami umowy poręczenia, a udzielenie owych poręczeń nie należy do zakresu działalności gospodarczej wierzyciela (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 1994r., sygn. akt SA/Wr 1021/94).

Jednocześnie ustawodawca ściśle określa jakie rodzaje dokumentów pozwalają na dokonanie czynności zaliczenia wierzytelności nieściągalnych w koszty uzyskania przychodu. Posiadanie przez podatnika innych dokumentów nie daje takiego prawa. Za przykład można wskazać informację o likwidacji podmiotu otrzymaną w urzędzie pocztowym bądź w ewidencji działalności gospodarczej, która wszakże z dużym prawdopodobieństwem wskazuje, iż należności pozostaną nadal nieuregulowane, ale nie należy do katalogu dokumentów wskazanych przez ustawodawcę (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 1997r., sygn. akt I SA/Po 1048/96).

Warto także pamiętać, że od wierzytelności nieściągalnych, należy odróżnić te umorzone. Art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT, traktuje o tym, że wierzytelności, które zostały umorzone nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodu. Wyjątek stanowią tutaj wierzytelności, które uprzednio na podstawie art. 12 ust. 3 zostały zarachowane jako przychody należne. Innymi słowy wierzytelność umorzona, która wcześniej została uwzględniona w przychodach, stanowi koszt podatkowy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *