leczenie

Czy osoba ubezwłasnowolniona może podejmować decyzje dotyczące swojego leczenia?

Z natury rzeczy osoba, która kończyła 18 rok życia nabywa pełną zdolność do czynności prawnych. Są jednak sytuacje, w który – na mocy odpowiednich przepisów prawa – zdolność tę można częściowo lub całkowicie ograniczyć.

I tak, zgodnie z art. 13 Kodeksu cywilnego, osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Jednocześnie warto tu zaznaczyć, że czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych jest nieważna, jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwila jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych (art. 14 Kodeksu cywilnego).

Jeżeli natomiast chodzi o tzw. ubezwłasnowolnienie częściowe jest ono ustanawiane w stosunku do osób pełnoletnich, którym z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii potrzebna jest pomoc do prowadzenia ich spraw, a ich stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę (art. 16 Kodeksu cywilnego). Ponadto, osoby ubezwłasnowolnione częściowo mogą wykonywać określone czynności prawne, jednakże jeżeli w ten sposób zaciągają zobowiązanie albo rozporządzają swoim prawem, to dla ważności takiej czynności niezbędna będzie zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Przedstawiciel (jak również osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych) mogą potwierdzić zawartą umowę.

Te podstawowe regulacje nie dotyczą jednak wszystkich sfer aktywności osoby ubezwłasnowolnionej. Należy pamiętać, że istotą ubezwłasnowolnienia jest udzielenie pomocy i opieki osobom, które nie potrafią same się o siebie zatroszczyć w wystarczający sposób, ale nie oznacza to pozbawienia przysługujących każdemu podstawowych praw. Warto zwrócić uwagę chociażby na stosunek wykonywania zawodu lekarza, który styka się z koniecznością udzielenia osobie ubezwłasnowolnionej stosownej pomocy medycznej.

Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w przypadku osób małoletnich powyżej 16 roku życia lub ubezwłasnowolnionych całkowicie, zwykłe lub poważniejsze czynności lecznicze są podejmowane po uzyskaniu zgody pacjenta i/lub jego przedstawiciela ustawowego (w
przypadku osób ubezwłasnowolnionych całkowicie zasadą jest, że to przedstawiciel będzie musiał wyrazić zgodę, jednakże jeżeli osoba taka jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieć opinię w sprawie badania, konieczne jest ponadto uzyskanie zgody tej osoby – art. 32 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Tym samym, jeżeli pacjent jest niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, zgodę wyraża wyłącznie jego przedstawiciel ustawowych.

Pacjent w określonych sytuacjach może jednak wyrazić sprzeciw.

I tak, na podstawie art. 17 ust. 3 ww. ustawy, pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, osoba ubezwłasnowolniona (zarówno częściowo, jak i całkowicie), albo pacjent chory psychicznie lub upośledzony umysłowo, lecz dysponujący dostatecznym rozeznaniem, ma prawo do wyrażenia sprzeciwu co do udzielenia świadczenia zdrowotnego, pomimo zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego. W przypadku wyrażenia takiego sprzeciwu – gdy leczenie lub zabieg medyczny są jednak niezbędne – do ich przeprowadzenia wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego.

Osoby, które są wyłącznie częściowo ubezwłasnowolnione i są zdolne do świadomego wyrażenia zgody, samodzielnie tę zgodę wyrażają. Za osoby ubezwłasnowolnione częściowo i „niezdolne” do świadomego wyrażenia zgody (sytuację tę ocenia się każdorazowo na podstawie zaistniałych okoliczności faktycznych) zgodę wyraża kurator, pacjent jednak – jak już wyżej wskazano – może wnieść stosowny sprzeciw, który z kolei może zdeterminować konieczność wystąpienia do sądu opiekuńczego w celu uzyskania zezwolenia.

Powyższe zastrzeżenia nie dotyczą sytuacji, gdy pacjent wymaga niezwłocznej pomocy lekarskiej – w takim przypadku możliwe jest przeprowadzenie badania lub udzielenie pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez jego oraz jego przedstawiciela zgody (art. 33 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza).

Reasumując:

* w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie zgodę na świadczenie medyczne wyraża przedstawiciel ustawowy (opiekun)

* w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej częściowo – zasadą jest, że to ta osoba wyraża zgodę, ale gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że nie ma ona dostatecznego rozeznania sytuacji i jest niezdolna do podjęcia świadomej zgody w tym zakresie (np. ze względu na stopień i
rodzaj upośledzenia) – wtedy zgodę powinien wyrazić kurator

* jednakże, w każdym przypadku bez względu na rodzaj ubezwłasnowolnienia, osoba ubezwłasnowolniona może sprzeciwić się wykonaniu danego świadczenia medycznego, co prowadzi do tego, że konieczne stanie się uzyskanie zgody sądu opiekuńczego.

zdjęcie artykułu – źródło: www.primadent.com

Aplikant adwokacki. W zakresie jej specjalizacji znajdują się m.in. zagadnienia związane z prawem korporacyjnym oraz prawem budowlanym.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *