Rozliczenie kontraktów budowlanych w przypadku ogłoszenia upadłości wykonawcy. Część II

1. Potrącenia w przypadku ogłoszenia upadłości likwidacyjnej.

Celem instytucji potrącenia na gruncie ustawy prawo upadłościowe i naprawcze – tj. uprzywilejowanej formy zaspokajania roszczeń wierzyciela upadłego, które wynikają z zobowiązań wzajemnych – jest umożliwienie wierzycielowi zaspokojenia w pełni jego roszczeń, stanowiących ekwiwalent zobowiązania świadczonego względem upadłego.

Odnosząc się do wskazanej tematyki w zakresie prawa upadłościowego, nie wolno zapominać o przesłankach potrącenia, przewidzianych przepisami Kodeksu cywilnego, które zakładają, iż:

  • świadczenia wynikające z wzajemnych wierzytelności muszą mieć charakter jednorazowy;
  • potrącane wierzytelności są wymagalne oraz mogą być dochodzone przed sądem;
  • potrącenie następuje do wysokości wierzytelności niższej.

Jak wskazuje się w przepisie art. 93 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił. Wskazana regulacja z góry wyłącza zatem możliwość dochodzenia wierzytelności przyszłych. Nie ma przeszkód w tym, aby do potrącenia została przedstawiona wierzytelność o charakterze niepieniężnym, która wskutek ogłoszenia upadłości stała się wierzytelnością pieniężną. Rozwiązanie takie sprawia, iż ogłoszenie upadłości dłużnika może mieć znaczny wpływ na rozszerzenie zakresu wierzytelności z których można się zaspokoić.

Dopuszczalne jest potrącanie wierzytelności wynikających z różnych stosunków prawnych, a regulacja prawa upadłościowego i naprawczego po ogłoszeniu upadłości, wyłącza stosowanie innych ustaw w tym zakresie. Przepisy o potrąceniu nie mają jednakże zastosowania do tych wierzytelności, które nie są włączane do masy upadłości, a do których zalicza się m.in.:

  • wynagrodzenie za pracę upadłego, które nie podlega zajęciu;
  • wierzytelności dotyczących mienia, wyłączonego na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego;
  • wierzytelności upadłego objęte postępowaniem cywilnym, do którego syndyk odmówił wstąpienia

W przypadku takich wierzytelności potrącenie oparte jest na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym (tym trybem należy również dochodzić wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości).

Art. 94 i 95 prawa upadłościowego i naprawczego przewidują również trzy sytuacje wyłączające możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności:

  • nabycie przez dłużnika upadłego wierzytelności względem niego w drodze przelewu lub indosu po ogłoszeniu upadłości;
  • nabycie wierzytelności poprzez przelew lub indos nastąpiło w ciągu ostatniego roku przed dniem ogłoszenia upadłości, w sytuacji, gdy dłużnik stając się wierzycielem upadłego miał wiedzę o podstawach do jej ogłoszenia;
  • wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłego.

Należy również wskazać na online casino wyłączenia ograniczeń dopuszczalności potrącenia wierzytelności nabytych w drodze wstąpienia w prawa wierzyciela, tj. gdy nabywca stał się wierzycielem upadłego wskutek spłacenia jego długu, za który odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi nie mając świadomości o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Niezależnie od powyższego potrącenie jest zawsze dopuszczalne, jeżeli przejęcie odpowiedzialności nastąpiło na rok przed dniem ogłoszenia upadłości.

Odnosząc się do formalnych przesłanek skutecznego potrącenia należy wskazać, iż wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, powinien swoje oświadczenie w tym zakresie złożyć nie później niż w momencie zgłoszenia wierzytelności przy czym podstawą do skuteczności potrącenia nie jest samo jej zgłoszenie, ale uwzględnienie roszczenia na liście wierzytelności.

2. Odstąpienie od umowy a ogłoszenie upadłości wykonawcy

Niezależnie od trybu ogłoszonej upadłości, przepisy prawa upadłościowego i naprawczego za nieważne uznają wszelkie postanowienia umowne, które zastrzegają na wypadek ogłoszenia upadłości zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły. Nieważność ta dotyczy zarówno samego upadłego jak i drugiej strony umowy.

Powyższe oznacza, iż wszelkie postanowienia umowne dotyczące prawa odstąpienia od umowy na wypadek ogłoszenia upadłości będą bezskuteczne. Warto jednakże zaznaczyć, iż przepisy ustawy jasno wskazują na moment ogłoszenia upadłości, w związku z czym nie wyklucza to możliwości uwzględnienia zapisów dotyczących prawa odstąpienia od umowy na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

W przypadku upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, syndyk (jeżeli umowa wzajemna nie została wykonana w całości lub w części) może wykonać zobowiązanie upadłego, zażądać od drugiej strony spełnienia świadczenia wzajemnego lub od umowy odstąpić.

Kontrahent upadłego może również zażądać od syndyka, aby ten oświadczył na piśmie, w ciągu trzech miesięcy od dnia otrzymania żądania, czy od umowy odstępuje. Brak oświadczenia w tym zakresie poczytuje się jako odstąpienie od umowy.

Odstąpienie przez syndyka od umowy wzajemnej ma charakter ustawowego prawa odstąpienia rozumianego jako ustawowe prawo organu sądowego. Warto również zaznaczyć, iż odstąpienie przez syndyka od umowy wymaga zezwolenia rady wierzycieli. Brak uchwały rady wierzycieli w przedmiocie zezwolenia na odstąpienie od umowy skutkuje rozwiązaniem umowy po upływie trzymiesięcznego terminu od dnia złożenia żądania.

W przypadku gdy syndyk odstąpi od umowy wzajemnej, na podstawie której kontrahent częściowo spełnił swoje zobowiązanie, druga strona nie ma prawa do zwrotu spełnionego świadczenia. Wierzytelności takich można dochodzić poprzez zgłoszenie ich sędziemu-komisarzowi do masy upadłości.

Aplikant adwokacki. Specjalizuje się w prawie handlowym i korporacyjnym, prawie cywilnym oraz prawie ubezpieczeń.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *