CZY SPRZEDAŻ DETALICZNA ALKOHOLU PRZEZ INTERNET JEST FAKTYCZNIE ZAKAZANA?

Czy sprzedaż detaliczna alkoholu przez Internet jest faktycznie zakazana?

W ostatnim czasie toczy się zażarta dyskusja na temat sprzedaży alkoholu przez Internet – bez wątpienia zagadnienie to wywołuje niemałe kontrowersje w praktyce. Dyskusja ta motywowana jest rosnącym zainteresowaniem ze strony przedsiębiorców co do zapoczątkowania takiej działalności i co za tym idzie – wzrostem liczby orzeczeń wypowiadających się na ten temat. Istotne znaczenie przypisuje się jednakże ostatnim orzeczeniom wydanym w tym zakresie, tj. wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt: III SA/Wr 519/13), wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt: III SA/Wr 520/13) oraz wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt: III SA/Wr 521/13) (zwane dalej: „wyroki WSA we Wrocławiu”).

Na wstępie wskazać jednak należy na podstawowe kwestie materialnoprawne regulujące sprzedaż  detaliczną napojów alkoholowych. Jest to bowiem uregulowane w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. Nr 35, poz. 230; zwana dalej: „ustawa o wychowaniu w trzeźwości” lub „ustawa”). Ustawa ta wprowadziła generalną zasadę udzielania zezwoleń na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych, tzn. sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży – na podstawie pisemnego wniosku przedsiębiorcy. Wskazać również należy, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości wymienia następujące zezwolenia na prowadzenie detalicznej sprzedaży ww. napojów, tj.:

–        zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych do spożycia w miejscu sprzedaży, wydawane na okres minimum 4 lat na sprzedaż w określonym punkcie sprzedaży (lokalu) (art. 18 ust. 9 ustawy);

–        zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych do spożycia poza miejscem sprzedaży wydawane na okres minimum 2 lat na sprzedaż w określonym punkcie sprzedaży (lokalu) (art. 18 ust. 9 ustawy);

–        zezwolenie jednorazowe, wydawane na okres do 2 dni przedsiębiorcom posiadającym którekolwiek z ww. zezwoleń lub jednostkom Ochotniczych Straży Pożarnych (art. 18(1) ust. 1 ustawy)

–        zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych dla przedsiębiorców, których działalność polega na organizacji przyjęć, wydawane na okres do 2 lat (art. 18(1) ust. 4 ustawy);

–        zezwolenie na wyprzedaż posiadanych zewidencjonowanych zapasów napojów alkoholowych, wydawane określonej grupie przedsiębiorców do 6 miesięcy (art. 18(4) ust. 1 ustawy).

Dodatkowo należy wskazać, że wskazane wyżej zezwolenia są wydawane osobno na trzy, wymienione w ustawie rodzaje napojów alkoholowych – 1) do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo; 2) powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa); 3) powyżej 18% zawartości alkoholu (art. 18 ust. 3 ustawy).

Z powyższego wynika, iż ustawa o wychowaniu w trzeźwości statuuje zamknięty katalog zezwoleń na prowadzenie sprzedaży napojów alkoholowych, co oznacza, że organ właściwy może udzielić jedynie takiego zezwolenia, które jest przewidziane w przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Charakter wskazanego przepisu jest podyktowany przede wszystkim nadrzędnym celem przedmiotowej ustawy jakim jest utrzymanie „moralnego i materialnego dobra Narodu” – mówiąc inaczej „wychowania w trzeźwości łącznie z przeciwdziałaniem alkoholizmowi” (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt: II GSK 431/10; w dalszej części zwany również jako „wyrok NSA z dn. 14.04.2010 r.”), jak również treścią przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy, w którym wprost stwierdzono, że zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności poprzez ograniczenie dostępności alkoholu.

I tak właśnie obie wyżej opisane przesłanki – cel nadrzędny ustawy oraz zamknięty charakter katalogu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych stanowią główną podstawę sformułowania twierdzenia, iż niedozwolona jest sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu. Zdaniem Sądów nie ma bowiem prawnej możliwości dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów prawa, które regulują wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, w związku z czym nieuprawnione jest wnioskowanie, że „Jeżeli ustawodawca nie przewidział prawnej możliwości sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu, to na gruncie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie dozwolił jej (…)” (wyrok NSA z dn. 14.04.2010 r.). Nie można pozostać całkowicie bezkrytycznym w stosunku do wskazanego stanowiska sądów administracyjnych.

Przede wszystkim zaś ani doktryna prawa ani judykatura nie odniosły się w swych wypowiedziach do podstawowych zasad prawa cywilnego regulujących zawarcie umowy; sprzedaż alkoholu przez Internet oznacza bowiem nic innego jak zawarcie umowy sprzedaży w rozumieniu art. 535 Kodeksu cywilnego (dalej jako: „k.c.”), jednakże w szczególnej postaci – elektronicznej. Z punktu widzenia interesującej Nas tematyki, decydujące znaczenie będzie mieć w tej kwestii również przepis ogólny zawarty w art. 70 § dgfev online casino 2 k.c. stanowiący o miejscu zawarcia umowy. Zgodnie z tym przepisem, w razie wątpliwości umowę uznaje się za zawartą – jeżeli oferta jest składana w postaci elektronicznej – w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy. Odnosi się to nie tylko do całego trybu zawierania umowy za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Również w przypadku, gdy oferta miała postać tradycyjną, a odpowiedź na nią formę elektroniczną – należałoby „rozszerzająco stosować regułę przewidzianą w §2 in fine art. 70 k.c. oraz w razie wątpliwości za miejsce zawarcia umowy uznać miejsce zamieszkania czy siedzibę składającego ofertę. Pozwoli to uniknąć przypadkowych rozstrzygnięć wynikających ze specyfiki funkcjonowania Internetu jako sieci o światowym zasięgu” (P. Machnikowski [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Legalis 2014). Przywołany wyżej przepis będzie mieć szczególne znaczenie w przypadku, gdy przedsiębiorca stara się uzyskać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych w miejscu, w którym posiada swoją siedzibę statutową. Jednym z warunków prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży (bo z takim przypadkiem mamy do czynienia w razie sprzedaży przez Internet) jest m.in. wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu. Jeśli więc w zezwoleniu jako miejsce prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych jest wskazana jego siedziba, nie można mówić o naruszeniu ustawowego zakazu (art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości w zw. z art. 70 § 2 Kodeksu cywilnego). W takim przypadku miejscem sprzedaży jest miejsce zawarcia umowy.

Mając z kolei na uwadze cel opisywanej ustawy, jakim jest wychowanie w trzeźwości oraz ograniczenie dostępności alkoholu zauważyć należy, iż ze sformułowaniem zakazu sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej jako zakazu bezwzględnego problem ma również judykatura. W przywołanym wyżej wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził co prawda, że sprzeczna z przepisami prawa jest sprzedaż alkoholu przez Internet, jednakże nie bez znaczenia pozostaje stanowisko, zgodnie z którym „potencjalne zaistnienie sytuacji, w której alkohol zostanie sprzedany osobom nieletnim lub nietrzeźwym z uwagi na barak sprawdzenia wieku i stan trzeźwości nabywców tych napojów, nie może stanowić podstawy odmowy wydania zezwolenia. Te ostatnie stanowią – zgodnie z art. 18 ust.6 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości – podstawę cofnięcia zezwolenia. Okoliczności te nie mogą mieć wpływu na wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych”. Stoi to więc niejako w sprzeczności z zasadą bezwzględnego zakazu prowadzenia sprzedaży internetowej napojów alkoholowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedsiębiorca już momencie składania wniosku o wydanie stosownego zezwolenia zgłasza chęć wyłącznej sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu.

Nie ulega wątpliwości, iż brak konkretnej regulacji prawnej ograniczającej bądź dopuszczającej sprzedaż napojów alkoholowych za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej stanowi niemały problem zarówno w doktrynie prawniczej, jak i przede wszystkim problem praktyczny. Obecnie przedsiębiorcy zniechęcani są zarówno prawotwórczą interpretacją urzędników w zakresie wydawania zezwoleń, jak i sankcją karną przewidzianą za prowadzenie sprzedaży napojów alkoholowych bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom. Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, podmiot, który dopuszcza się takich działań, podlega  grzywnie, dodatkowo – Sąd może orzec przepadek napojów alkoholowych, chociażby nie były własnością sprawcy lub zakaz prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży lub podawaniu napojów alkoholowych. (art. 43 ust. 3 ustawy).

Mimo tego jednak należałoby się trzymać literalnego brzmienia obowiązujących przepisów. Jak wynika wprost z przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości, zakazana jest sprzedaż napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości, osobom do lat 18, na kredyt lub pod zastaw (art. 15 ustawy), jak również sprzedaż bez zezwolenia oraz – a contrario – poza miejscem wskazanym w zezwoleniu. Na tej podstawie należy uznać, iż nadal nieprzesądzona pozostaje kwestia sprzedaży alkoholu przez Internet. Samo stwierdzenie, iż – skoro ustawa nie wymienia Internetu jako miejsca, w którym może być dokonywana sprzedaż napojów alkoholowych, i które może zostać wymienione w stosownym zezwoleniu, nie można uznać za wystarczające. Powstałą lukę prawną powinno się więc interpretować na korzyść obecnych oraz potencjalnych przedsiębiorców chcących rozpocząć prowadzenie działalności na polu sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu. Przynajmniej do czasu uchwalenia nowych przepisów dotyczących wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi.

 

Aplikant adwokacki. W zakresie jej specjalizacji znajdują się m.in. zagadnienia związane z prawem korporacyjnym oraz prawem budowlanym.