Uchylenie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych – wzrost dyskrecjonalnej władzy sędziego

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego (w skr. k.p.c.), dokonana ustawą o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1381), uchwaloną w dniu 16.09.2011 r. (dalej zwaną Ustawą), zawiera szereg istotnych zmian wpływających na tok procesu, w tym zwłaszcza na aktywność procesową stron oraz postępowanie dowodowe. Obowiązujący dotychczas system prekluzji dowodowej w postępowaniu gospodarczym, obliguje powoda do przedstawienia wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże ze ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później, a omawiane dalsze twierdzenia i dowody powinny być powołane w terminie dwutygodniowym (…) (art. 479 12 k.p.c.). Z kolei pozwany, w wypadu braku wydania nakazowego lub upominawczego nakazu zapłaty, winien w odpowiedzi na pozew podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie, a jego dalsza aktywność dowodowa, odpowiada tym samym rygorom i ograniczeniom jak w przypadku powoda (art. 479 14 § 1 i 2 k.p.c.). Z dniem 3 maja 2012 r., w związku  z uchyleniem przepisów o postępowaniu gospodarczym, omawiane regulacje przestają obowiązywać, czy jednak oznacza to całkowite wyeliminowanie prekluzji dowodowej w postępowaniu cywilnym oraz zwolnienie stron – przedsiębiorców z dotychczasowej sformalizowanej aktywności procesowej ?

Nowelizacja likwidująca przepisy o postępowaniu gospodarczym i zrównująca przedsiębiorców w prawach z innymi uczestnikami procesu, nie zmienia ogólnego obowiązku dowodzenia faktów i okoliczności, z których strona wywodzi skutki prawne (art. 232 k.p.c.), nie ogranicza również prawa strony do przytaczania okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, aż do zamknięcia rozprawy (art. 217 § 1 k.p.c.). Służy ponadto wzmocnieniu koncentracji materiału procesowego, akcentując w dodanym do przepisu art. 6 k.p.c. ust. 2, obowiązek przytaczania wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko. Niemniej jednak, w sposób istotny zmienia się ciężar prekluzji dowodowej w procesie, która począwszy od 3 maja 2012 r., realizowana będzie poprzez zwiększenie uprawnień kierowniczych sędziego, czemu ustawodawca daje wyraz zwłaszcza w przepisach art., 207 § 1 – 7 i art. 217 § 2 Ustawy, przy jednoczesnym uchyleniu mogących znaleźć zastosowanie przepisów innych postępowań odrębnych. Przestają bowiem obowiązywać, regulujący prekluzję w postępowaniu nakazowym przepis art. 495 § 3 k.p.c. oraz art. 505 5 k.p.c – jego odpowiednik w postępowaniu uproszczonym. Gdy chodzi o postępowanie upominawcze, ustawodawca w znowelizowanym przepisie art. 503 § 1 Ustawy, utrzymał obowiązek wskazania w sprzeciwie zarzutów, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy oraz okoliczności faktycznych i dowodów, pod rygorem pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Najważniejsze uprawnienia kierownicze przewodniczącego przewidziane w Ustawie, oddziałujące na sytuację procesową strony, określa wspomniany przepis art. 207 Ustawy, umożliwiający zarządzenie wniesienia obligatoryjnej odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie (art. 207 § 2), zobowiązanie złożenia dalszych pism przygotowawczych w oznaczonym porządku i terminie oraz wyjaśnienia konkretnych okoliczności (art. 207 § 3). Składanie dalszych pism w toku sprawy ma zgodnie z nowelizacją następować wyłącznie gdy sąd tak postanowi, online casino nbso za wyjątkiem pism zawierających wnioski dowodowe, co do których rozstrzygnięcie może zapaść na posiedzeniu niejawnym, toczącym się z udziałem stron (art. 207 § 3 w zw. z art. 207 § 4). Twierdzenia i dowody nie powołane przez stronę w pozwie, odpowiedzi na pozew lub piśmie przygotowawczym, jako spóźnione, sąd pomija, chyba ze strona uprawdopodobni że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew, piśmie przygotowawczym, bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo gdy występują inne wyjątkowe okoliczności (art. 207 § 6). Wymaga podkreślenia, iż ocena możliwości powołania twierdzeń i dowodów niewskazanych w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszych pismach, należy do sądu, mogą wobec tego pojawiać się w praktyce wątpliwości, które twierdzenia i dowody należało uznać za spóźnione. W praktyce, dokonana w omawianym zakresie ocena, może skutkować znaczną ilością spraw rozpoznawanych następnie w postępowaniu odwoławczym.

Kolejnym doniosłym skutkiem niedochowania obowiązku wniesienia odpowiedzi na pozew, dalszych pism przygotowawczych, w sposób wskazany przez przewodniczącego, jest zwrot pisma stronie (art. 207 § 7), co w zasadzie determinuje możliwość powołania wskazanych w nich okoliczności, twierdzeń, jedynie ustnie, w toku rozprawy. Jednakże również i w tej sytuacji nie ma gwarancji uwzględnienia podnoszonych twierdzeń i okoliczności, na co wskazuje ustawodawca w przepisie art. 217 § 2 Ustawy, wprowadzającym ogólne ograniczenie w zakresie twierdzeń i dowodów nie zgłoszonych we właściwym czasie przez stronę. Przepis ten zezwala bowiem na pominięcie wszystkich twierdzeń i dowodów, niezależnie od formy ich zgłoszenia, chyba że strona uprawdopodobni że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo gdy występują inne wyjątkowe okoliczności. Warto przy tym zauważyć, iż wprowadzony system dyskrecjonalnej władzy sędziego nie odnosi się wprost do zarzutów z jakimi strona może wystąpić w procesie. Poza przepisami art. 493 § 1, 503 § 1 Ustawy i art. 505 5 § 1 k.p.c., ograniczającymi powoływanie zarzutów w postępowaniach odrębnych, strona powinna mieć możliwość podnoszenia zarzutów, aż do momentu zakończenia postępowania.

Mimo likwidacji przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych, wprowadzane zmiany nie uwolnią stron od obowiązku podnoszenia twierdzeń i dowodów na określonych warunkach i pod określonymi rygorami, co w praktyce może okazać się znacznie donioślejsze w skutkach, aniżeli obowiązujące dotychczas reguły prekluzji dowodowej. W omawianym zakresie, nie może również ujść uwadze wypaczenie dokonanymi zmianami fundamentalnej dla postępowania cywilnego zasady kontradyktoryjności procesu. Wzrost dyskrecjonalnej władzy sędziego, nie powinien bowiem ingerować w aktywność zwłaszcza dowodową strony, która swój interes procesowy realizuje również w oparciu o zachowanie swego przeciwnika oraz okoliczności sprawy. Omawiana nowelizacja zdaje się tego nie dostrzegać, przerzucając na sąd ciężar dbałości o wskazywanie twierdzeń i dowodów przez strony.

Aplikant radcowski. Specjalizuje się w prawie gospodarczym i handlowym, zobowiązaniach oraz prawie nieruchomości i zagospodarowania przestrzennego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *