Zasady winy w wypadkach drogowych

Zasada winy w wypadkach drogowych

Regulacja odpowiedzialności posiadaczy pojazdów mechanicznych w kodeksie cywilnym opiera się na zasadzie ryzyka, natomiast w art. 436 par. 2 k.c. przewidziano wyjątkowo powrót do zasady winy. Dzieje się tak w dwóch przypadkach:

  1. zderzeniu pojazdów mechanicznych (zdanie 1 art. 436 par. 2 k.c.)
  2. przewożeniu pasażerów z grzeczności (zdanie 2 art. 436 par. 2 k.c.)

Co istotne zakres regulacji art. 436 par. 2 k.c. jest ograniczony zarówno podmiotowo jak i przedmiotowo, tj. dotyczy on wyłącznie odpowiedzialności własnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (czyli najczęściej właścicieli) w przypadkach zderzeń pomiędzy pojazdami oraz wobec osób przewożonych z grzeczności (najczęściej autostopowiczów).

Do zderzenie pojazdów dochodzi w sytuacji, gdy jak to określił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 stycznia 1976 r. III CZP 79/75: „Zderzeniem pojazdów mechanicznych w rozumieniu art. 436 § 2 kc jest każde – bez względu na jego przyczynę – zetknięcie się tych pojazdów w ruchu.” Konsekwencją takiego stanowiska, jest to że w razie wypadku drogowego, w którym nie doszło do fizycznego kontaktu pomiędzy pojazdami, zasada winy nie będzie obowiązywała i odpowiedzialność zostanie przypisana uczestnikom zdarzenia na zasadzie ryzyka. Zatem co do zasady odpowiedzialność za zdarzenie będzie obciążała wyjściowo obu posiadaczy w tym samym stopniu.

W dalszym ciągu należy pamiętać, że powrót do zasady winy obowiązuje tylko jeśli idzie o odpowiedzialność posiadacza pojazdu. Nie odnosi się ona natomiast do osób, które nie są posiadaczami pojazdu, a jedynie samochodem w danych warunkach kierują. Kierujący pojazdem, o ile nie są jego posiadaczami, zawsze odpowiadają bowiem na zasadzie ryzyka, ponieważ nie odnoszą się do nich normy z art. 436 k.c. które obowiązują wyłącznie posiadaczy.

Z tego powodu w razie zderzenia dwóch pojazdów, w zależności od tego czy pojazdami tymi kierowali ich posiadacze czy też inne osoby, odpowiedzialność kierowców może się kształtować na zasadzie winy bądź ryzyka. Gdy bowiem doszło do zderzenia w którym uczestniczył kierowca nie będący posiadaczem samochodu (A) oraz posiadacz drugiego pojazdu (B), odpowiedzialność posiadacza pojazdu będzie się kształtowała odmiennie w zależności od podmiotu wobec, którego jest on odpowiedzialny. I tak kierowca samochodu B jako posiadacz pojazdu, będzie odpowiedzialny wobec kierowcy A na zasadzie ryzyka np. za odniesione przez tego kierowcę obrażenia ciała. Natomiast B będzie odpowiedzialny na zasadzie winy wobec posiadacza samochodu, który w wypadku bezpośrednio nie uczestniczył np. za szkody spowodowane w pojeździe A.

Jest to jedynie prosty przykład zależności pomiędzy poszczególnymi podmiotami odpowiedzialnymi za szkody wywołane zderzeniem pojazdów. Miarą dalszych komplikacji jest uczestniczenie w wypadku dodatkowo pasażerów przewożonych na zasadach grzeczności. Sytuacja ta była rozważana przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 18 października 1975 r. I CR 608/75 wskazał: „Odpowiedzialność samoistnego posiadacza samochodu, w stosunku do osoby przewożonej tym samochodem z grzeczności opiera się na zasadzie winy, natomiast odpowiedzialność samoistnego posiadacza samochodu, który zderzył się z samochodem, którym jechała osoba przewożona z grzeczności, opiera się na zasadzie ryzyka.”

Podane przykłady mogę jedynie w pewnym stopniu zobrazować stopień komplikacji zakresów odpowiedzialności osób uczestniczących w wypadkach drogowych, w każdym przypadku konieczne jest przeanalizowanie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi uczestnikami, aby stwierdzić kto i na jakiej podstawie odpowiada za szkodę.

Radca prawny. Specjalizuje się w prawie cywilnym, w tym w prawie ubezpieczeń oraz kontraktów. Specjalista od postępowania cywilnego.